Phòng của tôi có đủ sáng cho cây không? Cách đo ánh sáng

Một căn phòng đủ sáng cho cây khi đúng chỗ cây đứng nhận được lượng ánh sáng cây cần, và lượng đó thường ít hơn nhiều so với vẻ ngoài. Hầu hết cây lá xanh trong nhà cần ít nhất 1.000 đến 2.500 lux trong phần lớn thời gian ban ngày; một vị trí cách cửa sổ hai mét thường chỉ nhận được một phần nhỏ trong số đó, dù căn phòng trông vẫn sáng.

Cách để biết là đo vị trí đó, chứ không phải đánh giá cả căn phòng.

Vì sao mắt người đánh lừa bạn

Mắt người liên tục điều chỉnh theo độ sáng. Một căn phòng tối hơn bậu cửa sổ mười lần vẫn trông sáng sủa dễ chịu, vì đồng tử và não bù trừ. Cây thì không làm được vậy: chúng sống nhờ lượng ánh sáng thực sự rơi trên lá.

Vì thế "phòng này sáng mà" là lý do phổ biến nhất khiến cây dần mọc vống, rụng lá dưới hoặc không chịu lớn. Căn phòng thì sáng. Vị trí thì không.

Cây cần bao nhiêu ánh sáng

Ánh sáng được đo bằng lux. Giá trị ước lượng cho một vị trí trong nhà vào khoảng giữa trưa:

• Dưới 250 lux: về lâu dài quá tối với hầu hết mọi cây. Hành lang hoặc cuối một căn phòng sâu.
• 250 đến 1.000 lux (ánh sáng yếu): đủ để sống với những cây bền bỉ nhất: lưỡi hổ, kim tiền, trầu bà, cau tiểu trâm, vạn niên thanh. Chúng sống nhưng lớn chậm.
• 1.000 đến 2.500 lux (ánh sáng vừa): tốt cho hầu hết cây lá xanh: lan ý, trầu bà lá tim, đuôi công, dương xỉ Boston.
• 2.500 đến 10.000 lux (sáng gián tiếp): gần cửa sổ sáng mà không có nắng gắt chiếu lên lá. Monstera, bàng Singapore, đa búp đỏ, pilea và lan phát triển tốt ở đây.
• Từ 10.000 lux trở lên (nắng trực tiếp): mức mà cây mọng nước, cây ngọc bích, nha đam và thiên điểu cần trong vài giờ mỗi ngày.

Để so sánh, ngoài trời một ngày nhiều mây sáng có 10.000 đến 20.000 lux, còn nắng hè gay gắt lên đến 100.000.

Ánh sáng giảm rất nhanh

Ánh sáng trong phòng giảm nhanh khi càng xa cửa sổ. Theo ước lượng:

• Trên bậu cửa sổ: toàn bộ lượng sáng.
• Vào trong một mét: thường chỉ còn một nửa hoặc ít hơn.
• Vào trong hai đến ba mét: có khi chỉ còn một phần mười so với bậu cửa.

Góc đặt cũng quan trọng. Cây đặt bên cạnh cửa sổ, không phải trước cửa sổ, nhìn thấy ít bầu trời hơn nhiều. Bất cứ thứ gì bên ngoài che bầu trời, như một cái cây, ban công tầng trên hay tòa nhà đối diện, đều làm giảm ánh sáng cả căn phòng. Ở những khu phố nhà ống san sát, điều này càng rõ.

Rèm mỏng, kính dán phim hoặc kính mờ, và cửa sổ bẩn cũng lấy đi một phần. Chỉ một lớp rèm mỏng có thể nuốt mất một phần ba ánh sáng, điều tốt cho cây đang bị cháy nắng nhưng là mất mát thực sự với cây vốn đã thiếu sáng.

Hướng cửa sổ và mùa

Ở Bắc bán cầu:

• Cửa sổ hướng nam nhận nhiều ánh sáng nhất, có nắng trực tiếp phần lớn thời gian trong ngày.
• Cửa sổ hướng tây nhận nắng chiều mạnh và nóng.
• Cửa sổ hướng đông nhận nắng sáng dịu, lý tưởng cho nhiều cây lá xanh.
• Cửa sổ hướng bắc nhận ánh sáng gián tiếp ổn định, không có nắng trực tiếp. Tốt cho cây cần ánh sáng yếu đến vừa, đặt gần kính.

Ở Nam bán cầu, hướng nam và bắc đổi chỗ cho nhau.

Mùa thay đổi mọi thứ. Vào mùa đông, cùng một vị trí có thể chỉ nhận một phần ba ánh sáng mùa hè, nhất là những ngày nồm âm u ở miền Bắc, nên cây xanh tốt tháng bảy có thể khó khăn vào tháng một. Nếu bạn đo, giá trị mùa đông mới quyết định vị trí đó có dùng được quanh năm hay không.

Đo bằng điện thoại

Bạn không cần máy đo ánh sáng riêng. Điện thoại đo ánh sáng bằng camera hoặc cảm biến ánh sáng, và ứng dụng đo lux sẽ quy đổi ra lux.

• Đo ngay tại chỗ cây đứng, ngang tầm lá, hướng điện thoại về phía cửa sổ, tức hướng mà lá đang quay về.
• Đo vào khoảng giữa trưa để so sánh các vị trí cho công bằng, và ghi lại trời nắng hay âm u.
• So sánh, đừng quá bám vào con số. Phép đo bằng điện thoại không chính xác như phòng thí nghiệm, nhưng đủ nhất quán để cho thấy kệ sách chỉ nhận một phần năm so với bậu cửa sổ.
• Đo lặp lại vài ngày nếu thời tiết thay đổi nhiều, và đo lại vào mùa đông.

Không có ứng dụng? Hãy thử bóng tay vào giữa trưa: giơ bàn tay cách tờ giấy một gang tay tại chỗ đặt cây. Bóng rõ và sẫm nghĩa là sáng; bóng mờ nhưng vẫn thấy nghĩa là ánh sáng vừa; bóng nhòe hoặc không có bóng nghĩa là ánh sáng yếu.

Làm gì với các con số

• Chọn cây theo vị trí, đừng làm ngược lại. Một cây bàng Singapore ở góc ánh sáng vừa sẽ không bao giờ vui, dù bạn tưới khéo đến đâu.
• Dời cây gần cửa sổ hơn vào mùa đông, và lùi lại một chút vào mùa hè nếu lá bị cháy.
• Dành những chỗ tối cho cây bền bỉ nhất, hoặc thêm đèn trồng cây. Một đèn LED toàn phổ đơn giản bật 10 đến 12 giờ mỗi ngày biến góc tối thành chỗ dùng được.
• Xoay cây một phần tư vòng mỗi một đến hai tuần để mọi phía đều nhận được phần sáng của mình.
• Cho cây vừa dời chỗ thời gian. Vài lá vàng trong những tuần đầu ở chỗ mới là bình thường khi cây làm quen với ánh sáng mới, đừng vội dời lại ngay.

Dấu hiệu cây cần thêm ánh sáng: thân dài, mảnh với khoảng cách lớn giữa các lá, lá mới nhỏ, cây nghiêng hẳn về phía cửa sổ, lá đốm chuyển xanh hoàn toàn, và lá dưới vàng rồi rụng.

Tóm lại

• Mắt người không đánh giá được ánh sáng cho cây; hãy đo vị trí.
• Hầu hết cây lá xanh cần 1.000 đến 2.500 lux trở lên; dưới 250 là quá tối.
• Ánh sáng giảm một nửa chỉ trong khoảng một mét tính từ cửa sổ.
• Hướng nam và tây sáng nhất, hướng bắc dịu nhất; mùa đông làm mọi thứ giảm đi.
• Điện thoại đủ chính xác để so sánh các vị trí.

Spot Finder trong Flora làm việc này bằng camera điện thoại: đo một lần tại chỗ cây đứng, rồi dựa trên giờ, ngày và hướng cửa sổ để ước tính vị trí đó nhận được bao nhiêu ánh sáng trong cả ngày. Đo vài vị trí, và ứng dụng sẽ cho bạn biết chỗ nào hợp với cây nào.